غلامحسين افضل الملك
14
سفرنامه خراسان و كرمان ( فارسى )
بعضى از مردم بعضى از آبكنه و اراضى اطراف را حفر كرده به قدر ده هزار و بيست هزار آجر بيرون آورده در خانههاى خود به كار مىبرند . ايوانك داراى سيصد خانوار است . خانههاى خوب و گچبريهاى نغز ساختهاند . از وضع خانهها و ترتيب اسبابچينى اهالى چنين معلوم مىشود كه اين مكان در قديم شهر بوده است و اهل آنجا هنوز تمدن دارند . مثل اهالى دهات نيستند . ايوانكى داراى رودخانهء بزرگى است كه سالى نه ماه آب زياد از آن جارى است . آب اين رودخانه از فاضلآب دزك و كرك بر وزن خورك و احمدآباد و « دوآب » و « ويرانه » است . اين پنج قريه جزء قراء دماوند است كه فاضل - آب آنجا به اين رودخانه ميريزد . در تابستان آب را در آن پنج قريهء دماوند گرفته ديگر فاضلى ندارد كه به اين رودخانه بيايد لهذا در هر سال سالى سه چهار ماه رودخانه ايوانك بىآب مىماند . اهالى از براى آشاميدن از بهار آب در خانههاى خود ذخيره دارند و داراى يك قنات هم هستند كه آب آن قنات را به باغات خود برده مشروب ميسازند و گاهى هم بخانهها مىبرند . اهالى به جهت آب بصعوبت گذران ميكنند خربوزه و هندوانهء خوب در اينجا به عمل ميآيد . صيفىكارى اينجا غالبا به ديم است . ايوانكى جزء بلوك ورامين است و پس از اين هر دهى كه بجلو باشد جزء بلوكخوار است . شب چهارشنبه هشتم از ايوانك به طرف منزل قشلاق حركت كرديم . مسافت راه پنج فرسنگ است يك فرسنگ كه طى مسافت مىشود به اول درهء دهنهء بلوكخوار ميرسد . قهوهخانه در آنجا بر سرپاست كه از براى عابرين سبيل مايهء راحتى است . در اين يك فرسخ در كنار جاده دست چپ نهر وسيع و عميق است كه دو ذرع تا سه ذرع عمق آن است . از فاضلآب ايوانكى بعضى چشمههاى كوچك تكوين مىشود كه آب آنها از نهر بيرون مىآيد . اين آب شيرين است و اين نهر را « لات سردرّه » ميخوانند به جهت آنكه آب اين نهر بسردرهء خوار ميرود . عليخان سرتيپ سوارهء اسانلو در ميان درهء خوار چند خانوار ساخته كه اين آب بىصاحب را به مصرف رعاياى آبادى جديد الاحداث برساند . پس از طى كردن اين يك فرسخ بايد از ميان دو كوه كمارتفاع در بين درهاى عبور كرد